TAPU TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE
16. YÜZYILDA BOLU SANCAĞI
ULUS
NAHİYESİ
Son idari
değişikliklerle Zonguldak’tan ayrılarak ayrılan ve il statüsüne
kavuşan Bartın’ın aynı adla anılan ilçesidir.
16. yüzyılda
coğrafi mekan olarak da, bugün ki Ulus, Bartın ve yine Bartın’a
bağlı Amasra ve Kurucaşile ilçelerinin yayıldığı bölgeyi içine
almaktadır.
Ulus adı
defterlerde Amasra ile beraber geçmektedir.
(a)
Her
iki tahrirde de “ Nefs-i Ulus” veya “Nefs-i Amasra” bulunmadığı
gibi bu adlarla bir köy de yoktur. Ancak Amasra’nın bu yüzyılda
bir iskelesi ve kalesi bulunmaktadır. Kale mustahfızlarından başka
hariçten gelip kalede oturanlar da vardır. Bunlar 1519 tahririnde
14 nefer; 1568 tahririnde 16 neferdir.
(b)
(a)
Kuyud-ı
Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara
( Tahrir Defteri 35 / Varak 350b “Nahiye-i
Ulus ve Amasra” ) : Bolu Mufassal Defteri 1. Cilt
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü - Ankara
( Tahrir Defteri 547 / Varak 142b “Evkâf-ı
nahiye-i Ulus ma’a Amasra” )
( Tahrir Defteri 547 / Varak 150b “Amasra
kazasında Ulus nahiyesinde” )
Başbakanlık Osmanlı Arşivi - İstanbul
( Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri 438 /
Sayfa 93
“Evkâf-ı nahiye-i Ulus nâmı diğer
Amasra, der-livâ-yı Bolu” ) : Anadolu Eyâlet İcmâli Defteri
Muallim Cevdet Yazmaları, Atatürk Kitaplığı -
İstanbul
( B / 15 Varak 1a “Kazayu Ulus nâmı diğer
Amasra” ) : Bolu Evkaf Defteri
(b) Başbakanlık Osmanlı Arşivi - İstanbul
( Tahrir Defteri 88 / Sayfa 571 ) : Bolu
Mufassal Defteri 1. Cilt
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara
( Tahrir Defteri 35 / Varak 382b ) : Bolu
Mufassal Defteri 1. Cilt
ZEAMETLER
Zeamet-i Ulus, Kasım Yeniçeri-i Ulus ( Ulus Yeniçerisi Kasım, Ulus
Zeameti ) 5 köy hasılı 7.930 akça ( 5 Köyden toplam yıllık geliri
7.930 akça ) (a)
(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul
( Tahrir Defteri 86 / Sayfa 13 )
TIMARLAR
Ulus nahiyesi içindeki tımarların sayısı üç ayrı tahrirde
aşağıdaki şekilde dağılımları verilmiştir.
1519
yılında tımar sayısı 43 adet / Tımar gelirleri toplamı 121.713
akça (a)
(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul
( Tahrir Defteri 86 / Sayfa ? )
1531
yılında tımar sayısı 43 adet / Tımar gelirleri toplamı 127.542
akça (b)
(b) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul
( Tahrir Defteri 425 / Sayfa ? ) : Bolu
İcmal Defteri
1568
yılında tımar sayısı 64 adet / Tımar gelirleri toplamı 242.080
akça (c)
(c) Kuyud-ı Kadime Arşivi - Ankara
( Tahrir Defteri 250 / Sayfa ? ) : Bolu
Müsellem Defteri
CEMAATLER
Cemaât-i Hüseyinliler, tâbi’-i yörükân-ı Horasanlu : Ulus nahiyesi
kışlarlardı
1519
tahririnde 33 hane, 1 muahassıl; 1568 tahririnde 29 hane nüfusu
vardır. (a)
(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul
( Tahrir Defteri 51 / Sayfa 296 - 317 ) : Bolu
Mufassal Defteri 2. Cilt
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara
( Tahrir Defteri 19 / Varak 125 – 127 arası )
: Bolu Mufassal Defteri 2. Cilt
CAMİLER
Hasan Dede Cami-i Şerifi : Ulus nahiyesinde camiye adını veren
şahıs tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Camiye yevmi bir
akça ile çerakçı olan şahsa dair kayıt bulunmamaktadır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü - Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 281a )
ZAVİYELER
Abidoğlu Mevlânâ Şemseddin Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Arıd Divanı
köyündedir. 28 muddluk yer ve bir
değirmen vakfı olup, bunlardan 233 akça geliri vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 144a )
Arif Şey Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Feleküddin Divanı’nın Kös
köyündedir. II. Bâyezid zamanından vakfedilmiş 6 muddluk yeri olup
160 akça hasılı vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 152a - Varak 152b )
Dedeoğlu Ömer Seydi Tekyesi : Ulus nahiyesinde Arıd Divanı
köyündedir. Candaroğlu Süleyman Paşa zamanında 179 akça geliri
olan vakıf yeri vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 206b - Varak 207a )
Dodurga Köyü Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Dodurga köyündedir. Yavuz
Selim zamanında 61 akça geliri olan vakıf yeri vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 152b )
Fülün Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinde Akçakilise adlı köydedir.
Candaroğlu Hızır Beğ’den bir çiftlik ve müteferrik yerlerde bir
kısım arazi vakfedilmiştir.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 14a )
Hasan Şeyh Dede Zaviyesi : Ulus nahiyesindedir. Yanındaki cami ile
beraber II. Bâyezid zamanından vakfedilen yarım çiftlik geliri
vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 143a )
Hızır Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Görmene köyündedir. II.
Bâyezid zamanından bir değirmen ve bir miktar vakfı vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 152b )
Kulfal Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Akçakilise köyündedir.
Yine Kulfal Şeyh mezrası adlı mezra II. Bâyezid zamanında bu
zaviyeye vakfedilmiştir.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 152b )
TEKKELER
Satılmış Şeyh Tekyesi : Ulus nahiyesinin Göynükviran
nahiyesindedir. Candaroğlu Ali Beğ ve Süleyman Paşa zamanından
vakfedilmiş yarım çiftlikten 147 akça geliri vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 147a )
Şeyh Yusuf Tekyesi : Ulus nahiyesinin Çerçi Güney köyündedir. Isfendiyaroğlu Hızır Beğ zamanında yarım çiftlik yer
vakfedilmiştir. 189 akça geliri vardır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 147a )
Tur Beği Şeyh Tekyesi : Ulus nahiyesinin Turgullar köyündedir.
Candaroğlu Ali Beğ ve Kötürüm Bâyezid zamanında yarım çiftlik
vakıf yeri olup 216 akça geliri bulunmaktadır.
Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü, Ankara
(
Tahrir Defteri 547 / Varak 144a )
Kaynak Bilgiler
Prof. Dr. Kenan Ziya TAŞ
BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ – Tarih Ana
Bilim Dalı / Yeniçağ Tarihi
Tapu Tahrir
Defterlerine Göre 16. Yüzyılda Bolu Sancağı,
Basılmamış Doktora Tezi,
Ankara
Üniversitesi, Tarih Anabilim Dalı, 1993, 272 sayfa
Arşiv Bilgisi
YÖK
Yüksek Öğretim Kurumu - Dökümantasyon Merkezi
Tez Numarası
... T-26003
Araştırma
/ Zafer ÇELEBİ
