TAPU TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE

16. YÜZYILDA BOLU SANCAĞI

 ULUS NAHİYESİ

Son idari değişikliklerle Zonguldak’tan ayrılarak ayrılan ve il statüsüne kavuşan Bartın’ın aynı adla anılan ilçesidir.

 

16. yüzyılda coğrafi mekan olarak da, bugün ki Ulus, Bartın ve yine Bartın’a bağlı Amasra ve Kurucaşile ilçelerinin yayıldığı bölgeyi içine almaktadır.

 

Ulus adı defterlerde Amasra ile beraber geçmektedir. (a)

 

Her iki tahrirde de “ Nefs-i Ulus” veya “Nefs-i Amasra” bulunmadığı gibi bu adlarla bir köy de yoktur. Ancak Amasra’nın bu yüzyılda bir iskelesi ve kalesi bulunmaktadır. Kale mustahfızlarından başka hariçten gelip kalede oturanlar da vardır. Bunlar 1519 tahririnde 14 nefer; 1568 tahririnde 16 neferdir. (b)

 

 

(a)   Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara

( Tahrir Defteri 35  /  Varak 350b “Nahiye-i Ulus ve Amasra” ) : Bolu Mufassal Defteri 1. Cilt

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara

( Tahrir Defteri 547  /  Varak 142b  “Evkâf-ı nahiye-i Ulus  ma’a Amasra” )

( Tahrir Defteri 547  /  Varak 150b  “Amasra kazasında Ulus nahiyesinde” )

 

Başbakanlık Osmanlı Arşivi - İstanbul

( Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri 438 / Sayfa 93

“Evkâf-ı nahiye-i Ulus nâmı diğer Amasra, der-livâ-yı Bolu” )  : Anadolu Eyâlet İcmâli Defteri

 

Muallim Cevdet Yazmaları, Atatürk Kitaplığı - İstanbul

( B / 15 Varak 1a  “Kazayu Ulus nâmı diğer Amasra” ) : Bolu Evkaf Defteri

 

 

(b)  Başbakanlık Osmanlı Arşivi - İstanbul

( Tahrir Defteri 88 / Sayfa 571  ) : Bolu Mufassal Defteri 1. Cilt

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara

( Tahrir Defteri 35  /  Varak 382b ) : Bolu Mufassal Defteri 1. Cilt

 

 

      ZEAMETLER

 

Zeamet-i Ulus, Kasım Yeniçeri-i Ulus ( Ulus Yeniçerisi Kasım, Ulus Zeameti ) 5 köy hasılı 7.930 akça ( 5 Köyden toplam yıllık geliri 7.930 akça ) (a)

 

(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul

( Tahrir Defteri 86 / Sayfa 13 )

 

 

      TIMARLAR

 

 Ulus nahiyesi içindeki tımarların sayısı üç ayrı tahrirde aşağıdaki şekilde dağılımları verilmiştir.

 

 

 

1519 yılında tımar sayısı 43 adet / Tımar gelirleri toplamı 121.713 akça (a)

 

(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul

( Tahrir Defteri 86 / Sayfa  ? )

 

 

 

1531 yılında tımar sayısı 43 adet / Tımar gelirleri toplamı 127.542 akça (b)

 

(b) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul

( Tahrir Defteri 425 / Sayfa  ? ) : Bolu İcmal Defteri

 

 

 

1568 yılında tımar sayısı 64 adet / Tımar gelirleri toplamı 242.080 akça (c)

 

(c) Kuyud-ı Kadime Arşivi - Ankara

( Tahrir Defteri 250 / Sayfa  ? ) : Bolu Müsellem Defteri

 

 

      CEMAATLER

 

  Cemaât-i Hüseyinliler, tâbi’-i yörükân-ı Horasanlu : Ulus nahiyesi kışlarlardı

1519 tahririnde 33 hane, 1 muahassıl; 1568 tahririnde 29 hane nüfusu vardır. (a)

 

(a) Başbakanlık Osmanlı Arşivi – İstanbul

( Tahrir Defteri 51 / Sayfa 296 - 317 ) : Bolu Mufassal Defteri 2. Cilt

 

 Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara

( Tahrir Defteri 19  /  Varak 125 – 127 arası ) : Bolu Mufassal Defteri 2. Cilt

 

 

      CAMİLER

 

  Hasan Dede Cami-i Şerifi : Ulus nahiyesinde camiye adını veren şahıs tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Camiye yevmi bir akça ile çerakçı olan şahsa dair kayıt bulunmamaktadır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü - Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 281a )

 

 

      ZAVİYELER

 

 Abidoğlu Mevlânâ Şemseddin Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Arıd Divanı köyündedir. 28 muddluk yer ve bir değirmen vakfı olup, bunlardan 233 akça geliri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 144a )

 

Arif Şey Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Feleküddin Divanı’nın Kös köyündedir. II. Bâyezid zamanından vakfedilmiş 6 muddluk yeri olup 160 akça hasılı vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

 ( Tahrir Defteri 547  / Varak 152a - Varak 152b )

 

Dedeoğlu Ömer Seydi Tekyesi : Ulus nahiyesinde Arıd Divanı köyündedir. Candaroğlu Süleyman Paşa zamanında 179 akça geliri olan vakıf yeri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

( Tahrir Defteri 547  / Varak 206b - Varak 207a )

 

Dodurga Köyü Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Dodurga köyündedir. Yavuz Selim zamanında 61 akça geliri olan vakıf yeri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

( Tahrir Defteri 547  / Varak 152b )

 

Fülün Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinde Akçakilise adlı köydedir. Candaoğlu Hızır Beğ’den bir çiftlik ve müteferrik yerlerde bir kısım arazi vakfedilmiştir.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

( Tahrir Defteri 547  / Varak 14a )

 

Hasan Şeyh Dede Zaviyesi : Ulus nahiyesindedir. Yanındaki cami ile beraber II. Bâyezid zamanından vakfedilen yarım çiftlik geliri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 143a )

 

Hızır Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Görmene köyündedir. II. Bâyezid zamanından bir değirmen ve bir miktar vakfı vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

( Tahrir Defteri 547  / Varak 152b )

 

Kulfal Şeyh Zaviyesi : Ulus nahiyesinin Akçakilise köyündedir. Yine Kulfal Şeyh mezrası adlı mezra  II. Bâyezid zamanında bu zaviyeye vakfedilmiştir.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 152b )

 

 

      TEKKELER

 

Satılmış Şeyh Tekyesi : Ulus nahiyesinin Göynükviran nahiyesindedir. Candaroğlu Ali Beğ ve Süleyman Paşa zamanından vakfedilmiş yarım çiftlikten 147 akça geliri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara

( Tahrir Defteri 547  / Varak 147a )

 

Şeyh Yusuf Tekyesi : Ulus nahiyesinin Çerçi Güney köyündedir. Isfendiyaroğlu Hızır Beğ  zamanında yarım çiftlik yer vakfedilmiştir. 189 akça geliri vardır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 147a )

 

Tur Beği Şeyh Tekyesi : Ulus nahiyesinin Turgullar köyündedir. Candaroğlu Ali Beğ ve Kötürüm Bâyezid zamanında yarım çiftlik vakıf yeri olup 216 akça geliri bulunmaktadır.

 

Kuyud-ı Kadime Arşivi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Ankara 

( Tahrir Defteri 547  / Varak 144a )

 

 

Kaynak Bilgiler

 

Prof. Dr. Kenan Ziya TAŞ

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ – Tarih Ana Bilim Dalı /  Yeniçağ Tarihi

Tapu Tahrir Defterlerine Göre 16. Yüzyılda Bolu Sancağı, Basılmamış Doktora Tezi,

Ankara Üniversitesi, Tarih Anabilim Dalı, 1993, 272 sayfa

 

 

Arşiv Bilgisi

 

YÖK Yüksek Öğretim Kurumu - Dökümantasyon Merkezi

 

Tez Numarası ... T-26003

 

BURADAN ULAŞABİLİRSİNİZ

 

 Araştırma / Zafer ÇELEBİ