TARİH 1729

  ZAĞ'FERAN-BORLU  / SAFRANBOLU  

Altmış beş derece boylamda ve kırk bir derece yirmi dakika enlemde on iki mahallesi, dört camisi, iki hamamı ve Hancer Hoca (Cinci Hoca)(1) mükemmel bir han yaptırmıştır. Virane olmuş bir kalesi ve Yauz köyü (Yazıköy) dedikleri Eflani tarafında Rum(2) gayri müslimlerinin köyleri vardır.

 

 Şehirlinin birçoğunun bağ evleri olup, yaz günlerinde bağ evlerine taşınırlar.

 

SAFRANBOLU   /   HANCER ( Hancı ) HOCA HANI - Cinci Han

 

SAFRANBOLU   /   HANCER ( Hancı ) HOCA HANI - Cinci Han

 

TAŞ HAN ( İBRAHİM PAŞA HANI ) - ALT KAT GİRİŞ KAPISI	TAŞ HAN ( İBRAHİM PAŞA HANI ) - ÜST KAT GÖRÜNÜŞÜ

 

Toprağında safran(3) iyi yetiştiği için tarlaları oldukça kıymetlidir. Örneğin bir İstanbul Kilesi (37 litre) buğday ekilebilecek kapasitede olan tarlaya bir kaç yüz kuruş para verirler.

 

Vilayeti kayalık ve ada gibi olsa da toprağı değerlidir.

 

 Buradan pek çok alim ve şeyh yetişmiştir.

 

Safran sebebiyle genellikle halkı hacıdırlar yani zengindirler. Fakat yanlış anlaşılmasın gerçekten Kabe-i Şerif’e gitmiş, görmüş  gerçek hacılardan değildirler.

 

Bir akçeye sattıkları soğan tohumunu bile hilesiz vermezler.

 

Çevre kazaları gezip ahmak Türk’lerin ellerinden bal mumunu ucuz paraya alırlar. Toplayıp kuruttukları, Safran çiçeği tepeciklerini erittikleri bal mumuna katarlar. Tepecikler üzerindeki doğal renk tozlarının iyice karışması ve renklenmesi için bulamaç ederler.

 

SAFRAN ÇİÇEĞİ ve İÇİNDE TEPECİKLER ( Crocus Sativus )	SAFRAN ÇİÇEĞİ ve İÇİNDE TEPECİKLER ( Crocus Sativus )

 

 SAYFA 313

Safran çiçeği tepecikleri arasına Aspur(4) (Yalancı Safran) çiçeğinin tepeciklerini karıştırırlar. Bir tel Safran tepeciğinin içine, on tel Aspur çiçeği tepeciği ilave edip, sonrada bülbül sesi gibi şakıyıp, yalan söyleyerek ticaretini yaparlar.

 

ASPUR ÇİÇEĞİ - YALANCI SAFRAN (Carthamus Tinctorius L.)	ASPUR ÇİÇEĞİ - YALANCI SAFRAN (Carthamus Tinctorius L.)

 

Bundan başka boyacılar kalıp ve diğer sabun imalatlarını, İslami usullere göre temiz olmayan (Murdar) don yağından yapar. Sonra da İzmir bölgesinde yapılmış olan sabunlar gibi iki katı fiyatına satarlar.

 

 Her hafta Eflani, Ulus ve Bartın pazarlarına yaptıkları o sahte mallarını  götürüp çok adam aldatırlar.

 

Kalesinin çevresinde Allah tarafından doğal olarak kendi kendine toprakta yetişen Üzerlik bitkisi (Peganum Harmala) çok biter.

 

ÜZERLİK BİTKİSİ (Peganum Harmala)	ÜZERLİK BİTKİSİ (Peganum Harmala)

 

Safranbolu’nun (Çavuş üzümü) üzümünün eşi ve benzerini yetiştirmek mümkün değildir. Bir salkımını elinize alıp yerken, parmaklarınız birbirine yapışır. Çok lezzetli, leziz, ince kabuklu ve son derece güzel olur ki, Rumeli memleketlerinde öyle üzüm görmedik.

 

Safranbolu YAZIKÖY’de Örnek Çavuş Üzümü Bağı	Geç Roma Dönemi Üzüm Figürleriyle Süslü Taş Safranbolu Belediye Binası Önü - KIRANKÖY

 

 

Devamı için bakınız.....

 

 

  Zafer ÇELEBİ / Ulus (BARTIN) - 2005

 

 

TARİH 2005 - Araştırmalar

 

(1) HANCER HOCA (Cinci Hoca)

Cinci Hoca olarak tanınan Karabaş-zade Hüseyin Efendi Sultan İbrahim zamanında M.1615 – 1648 tarihleri arasında Safranbolu’dan İstanbul’a, Saraya gitmiş, orada üfürükçülüğü, cinciliği ve padişaha hazırladığı cinsel gücü artırıcı macunlarla inanılmaz bir yükseliş yakalamış. Kazaskerliğe kadar yükselmiş, bu arada inanılmaz bir servet sahibi olmuştur. Biriktirdiği akçelerin daima tertemiz olmasına dikkat ettiğinden, halk arasında o zamanlar temiz ve parlak paralar için “cinci parası gibi” tabiri kullanılır olmuştur. Edinmiş olduğu bu servetin bir kısmı ile Safranbolu’daki Cinci Hanı olarak bilinen hanı ve hanamı yaptırmıştır. Fakat Yeniçerilerin Deli İbrahim’i öldürerek yerine 7 yaşındaki oğlu Mehmed’i geçirmesiyle saltanatı(!) sona ermiştir.Tüm servetini tekrar devlete kaptırmış ve yaptıklarının cezasını başıyla ödemiştir. Fakat başka kaynaklara göre şuursuz bir halde hasta yatarken, başı kesilerek idam edilmiştir. Bilinen odur ki, saltanat mensuplarının kanı akıtılmaz, boğdurulur, saltanat dışından olanların ise başı kesilir. Bu durumda başının kesilmiş olma ihtimali yüksektir.

 

(2) SAFRABOLU’DA RUM NÜFUSU ve KÖYLERİ   

Yazarımız  İbrahim Hamdi Efendi eserini yazdığı yıllarda bir Safranbolu Kazası sınırları içinde ve köylerinde kayda değer çoğunluğa sahip Rum nüfustan söz etmektedir. Ancak o belgesel özelliğe sahip aşağıdaki kayıtlara ulaşabildiğiz kadarı ile  H.1314 (M.1897)  tarihli  Kastamonu Vilayet Salnamesinde Safranbolu’daki Rum azınlıkların nüfusları ve yaşadıkları bölgeler şöyledir.

 

Safranbolu Kaza merkezindeki mahalleleri

Hıristiyan-ı Kıran (Kıranköy’de)

 

MAHALLE              HANE               NÜFUS            

Dolambat                     88                 622

Kırkılak                       107                 720

Kiliseönü                     95                  650

Cambaz                     100                 622

 

Safranbolu Kazası – köylerdeki  mahalleleri

Hıristiyan-ı Yazı Aşağı (Yazıköy’de)

 

MAHALLE               HANE           NÜFUS            

Pınar                          45                   255

Kilise                          50                   293

Köstan                       45                   235

 

Salnameden anlaşıldığı üzere Safranbolu  Kazasının  idari sınırları  içinde Rum nüfusun merkezde dört, Yazıköy’de üç mahallede olmak üzere 530 hane ve 3.647 nüfus yaşamaktadır.

 

 

(3) SAFRAN BİTKİSİ ve ÇİÇEĞİ   ( Crocus Sativus )

Safranbolu'ya adını veren "safran", çok eski çağlardan beri çiçek tepecikleri baharat ve gıda boyası olarak kullanılan soğanlı bir bitkidir. Ortalama 20-25 cm'ye kadar boylanabilen safran bitkisi Ağustos - Eylül aylarında soğan şeklinde ekildikten sonra ekim ayında huni biçiminde mor çiçekler açar. Çiçekler açtıktan sonra yetişmiş çiçek çanağı içinde üç adet olarak bulunan koyu kırmızı renkli tepecik (stigma) tek tek elle toplanarak kömür ateşinin üzerinde balmumuyla karıştırılarak kurutulur. Yaklaşık 10 gr safran elde etmek için 1430 tepecik gereklidir

 

Kendi ağırlığından yüz bin katı kadar sıvıyı sarıya boyayabilme özelliği bulunan safran ayrıca kimya sanayiinde ve baharat olarak da kullanılmaktadır. Safran bitkisinin ürün olarak kullanılan kısmı yalnızca çiçek tohumları olduğundan maddi değeri de çok yüksektir. Bu ilgi çekici bitkinin dünyada üretildiği ender yerlerden biri Safranbolu’dur.

 

(4) ASPUR BİTKİSİ ve ÇİÇEĞİ ( Carthamus tinctarius )

Diğer isimleri  : Yalancı safran / Papağanyemi / Asfur / Aspir çiçeği  / Hasbir / Kırsafranı / Kartam / Kutrum / Esfur

Çiçek çanağı içindeki tepecikler şekil olarak Safran bitkisinin koyu kırmızı renkli tepeciklerine (stigma) benzer. Bu nedenle sahici Safran tepecikleri ile yalancı Safran (Aspur) tepecikleri bir arada olduğunda ayırmak mümkün olmayabilir.

 

 

 Araştırma / Zafer ÇELEBİ

Zafer ÇELEBİ

GSM 0535 308 16 56